วิธีการฝึกมวยโคราชในสมัยโบราณ
การฝึกซ้อมมวยโคราชในสมัยโบราณแม้จะไม่มีอุปกรณ์สำหรับฝึกซ้อมโดยเฉพาะเหมือนในปัจจุบัน แต่พื้นฐานของการออกกำลังกายของนักมวยในแต่ละวัน จะแฝงอยู่กับการเคลื่อนไหวเพื่อใช้แรงกายในการประกอบอาชีพ ซึ่งเป็นวิถีชีวิตของชาวบ้าน เป็นการฝึกซ้อมกับของใช้ กิจกรรมในการดำเนินชีวิต และสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ เช่น การตักนํ้า การแบกนํ้า การตำข้าว การผ่าฟืน ปีนต้น มะพร้าว ปีนต้นหมาก เพื่อฝึกประสาทสัมผัสในร่างกายให้ตื่นตัวอยู่เสมอ เช่น การฝึกวิ่งไปตามไร่นา นอนบนหญ้าที่มีนํ้าค้างเกาะในยามเช้า นั่งสมาธิใช้ดวงตาเพ่งมองไปยังดวงอาทิตย์ตอนเช้าตรู่โดยไม่กระพริบตา วิ่งบริเวณนํ้าตื้น แล้วมองตามเท้าโดยยกเท้าสูง วิ่งลุยนํ้าลึก ใช้มือซ้าย-ขวา สับนํ้าให้กระเด็นเข้าตาโดยลืมตาไว้ การใช้ผ้าขาวม้าพันมือชกกับคู่ฝึกซ้อม ใช้ลูกมะนาวผูกกับเส้นด้ายแขวนกับกิ่งไม้ เพื่อฝึกการต่อยและการใช้ศอกโดยไม่ให้ลูกมะนาวโดนใบหน้าหรือเส้นด้ายพันกัน การนำท่อนต้นกล้วยมาใช้สำหรับการฝึกซ้อม และฝึกเตะโดยไม่ให้ต้นกล้วยล้ม เป็นต้น (เช้า วาทโยธา, 2565)
การฝึกมวยโคราช ถอดจากคำกลอนของครูบัว วัดอิ่ม มีการฝึกแบบธรรมชาติ ดังนี้ (จรัสเดช อุลิต และคณะ, 2556)
1. ตื่นเช้าขึ้นมาใช้มือชกขึ้นไปกลางอากาศให้แรงที่สุดเพื่อดึงตัวเองขึ้นมาให้นั่งหลังตรงให้ได้ การทําเช่นนี้จะช่วยในเรื่องของการทําให้หมัดหนัก
2. เวลาล้างหน้าตอนเช้าให้เอานํ้าใส่มือทั้งสองข้าง แล้วเอาหน้าลงไปถูที่มือ เพื่อให้เคยชินสามารถหลบหลีกอาวุธได้อย่างรวดเร็ว
3. เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นให้จ้องพระอาทิตย์จนกว่าจะจ้องต่อไม่ไหว จะช่วยทําให้ตาแข็ง
4. เวลาดํานํ้าให้ลืมตาในนํ้า เอาศอกถองนํ้าจนกว่าตัวจะลอยขึ้นมาบนนํ้า และหัดชก ศอก เข่าในอากาศเป็นประจำจะทําให้แขนและขาแข็งแรง
โดยสถานที่ฝึกที่เป็นที่นิยมในสมัยโบราณ คือ จวนเจ้าเมือง วัด บ้านครูมวย และสำนักมวยต่าง ๆ โดยผู้ที่เรียนมวยโคราช จะต้องใช้ความพยายามในการศึกษาและ ฝึกซ้อมจนชำนาญ
นอกจากการฝึกฝนด้านพละกำลัง ชั้นเชิงแห่งศิลปะแม่ไม้มวยแล้ว ครูมวยโบราณจะคอยสอดส่องดูแลความประพฤติของลูกศิษย์ทุกคนอย่างใกล้ชิด จะรักและดูแล อย่างลูกของตน อบรมให้ลูกศิษย์อยู่ในกรอบของศีลธรรม อ่อนน้อมถ่อมตน และมีความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ ไม่ฮึกเหิมอวดรู้อวดดีใช้วิชาในทางที่ไม่ถูกต้อง การฝึกหัดมวย จึงให้ประโยชน์และมีคุณค่าในการช่วยพัฒนาทั้งร่างกาย อารมณ์ และสังคม สร้างเสริมคุณธรรมด้านต่าง ๆ ให้เกิดในตัวนักมวย (สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ, 2540)
มวยโคราชมีความโดดเด่นในการใช้ท่าทางที่แข็งแกร่งแก้ทางมวยของสำนักอื่น เรียกว่า “วิธีผสมแรง” “วิธีถ่ายแรง” และ “วิธีสำรอกกลับ” ซึ่งเป็นการผ่อนหนักให้เป็นเบา และเสริมจากเบาให้เป็นความรุนแรงและหนักหน่วง